Kategoria: hydraulika umysłu

Hydraulika umysłu

„Hydraulika umysłu” to próba przybliżenia generalnej zasady działania umysłu i zarysowania przyczyn powstawania napięcia psychicznego oddzielającego nas od szczęścia.

Kategorie
hydraulika umysłu

uczucie a emocja

świadome uczucia i nieświadome emocje

W języku potocznym, terminy emocje i uczucia używane są często jako zamienniki, okazuje się jednak, że z punktu widzenia neurobiologii behawioralnej opisują one dwa całkowicie różne zjawiska*. Zrozumienie różnicy pomiędzy tymi pojęciami przyda nam się w dalszej eksploracji napięcia psychicznego i szczęścia.

Czym są emocje

Emocja jest realizacją bardzo złożonego programu działań, który jest uruchamiany w organizmie w przypadku rozpoznania niebezpieczeństwa lub potencjalnej szansy w otoczeniu. Celem reakcji emocjonalnej jest jak najlepsze przygotowanie organizmu do stawienia czoła pojawiającemu się w otoczeniu niebezpieczeństwu lub wykorzystaniu zaistniałej szansy. 

Emocje odnoszą się więc do wszystkich możliwych stanów ciała, których celem jest przystosowanie organizmu do zmieniających się warunków zewnętrznych. Emocje są formą ruchu, ruchu, który przejawia się na zewnątrz (np. ruch mięśni twarzy w przypadku uśmiechu) oraz ruchu wewnątrz ciała, czyli zmiany w pracy narządów wewnętrznych (np. przyspieszone bicie serca, skurcz żołądka, przyspieszona praca jelit itp.). Ruch ten odbywa się również na poziomie molekularnym, na przykład w układzie hormonalnym (np. sekrecja noradrenaliny przez nadnercza podczas reakcji stresowej). 

“An emotion consists of a very well orchestrated set of alterations in the body that has, as a general purpose, making life more survivable by taking care of a danger, of taking care of an opportunity, either/or, or something in between. “

Antonio Damasio

Programy reakcji emocjonalnych są zapisane w DNA wszystkich gatunków i nie różnią się co do zasady pomiędzy różnymi osobami czy nawet osobnikami różnych gatunków. Emocja radości będzie bardzo zbliżona zarówno dla prehistorycznego jaskiniowca jak i współczesnego biznesmena. Będzie ona również co do zasady tożsama u psa, małpy oraz u człowieka.

Jednak emocje zachodzą poza świadomością organizmu. Jako zmiany stanów ciała, dzieją się na takim samym poziomie jak procesy trawienia czy praca układu krążenia.

Czym są uczucia

Uczucie to sposób, w jaki umysł odczuwa emocję, która pojawiła się w organizmie, w jaki odczuwa zmianę fizjologiczną. Uczucie to inaczej sposób, w jaki umysł odczuwa zmianę w pracy narządów wewnętrznych wywołanych reakcją emocjonalną.  Uczucie jest stanem mentalnym, zachodzącym świadomości organizmu.

Uczucie to inaczej sposób, w jaki umysł odczuwa zmianę w pracy narządów wewnętrznych wywołanych reakcją emocjonalną. 

Tak więc jeżeli odczuwamy strach, oznacza to, że w ciele wystąpiła reakcja emocjonalna, czyli pewna sekwencja zmian stanu narządów wewnętrznych, zmian wydzielania hormonów w układzie endokrynnym, wywołana rozpoznaniem przez organizm zagrożenia w otoczeniu.

Jeżeli odczuwamy pragnienie, oznacza to, że w ciele uruchomił się program mający na celu realizację określonego zachowania korzystnego z punktu widzenia gatunku. Napięcie związane z emocją pragnienia będzie utrzymywało się tak długo jak organizm będzie odczuwał możliwość działania powodującego wyładowanie napięcia.

Jeżeli odczuwamy spokój, oznacza to, że organizm działa w trybie neutralnym, ponieważ w danym momencie nie wykrywa czynników, które stanowiłyby zagrożenie dla jego funkcjonowania, ani nie też nie rozpoznaje szans, których wykorzystanie mogłoby korzystnie wpłynąć na jego obecny stan.

Organizm nieustannie skanuje swoje otoczenie w poszukiwaniu ewentualnych zagrożeń lub potencjalnych korzyści. Nieustannie też ocenia te doświadczenia z punktu widzenia swojego funkcjonowania i na bazie tej oceny podejmuje decyzje czy wywołać określoną reakcję emocjonalną, czy nie.

Organizm jest niesamowicie złożony i nieustannie doświadcza olbrzymiej ilości wrażeń. Z tej przyczyny programy emocjonalne są nieustannie uruchamiane, nachodząc na siebie i przeplatając. Spektrum stanów emocjonalnych jest bardzo szerokie. Na jednym końcu tego spektrum będą emocje związane ze stanami ciała, które jest rozluźnione i neutralne a na drugi emocje związane ze stanami ciała, które przygotowuje się do uniknięcia zagrożenia (czyli jest napięte), lub wykorzystania potencjalnej szansy (ponownie napięte).

Mając teraz lepsze zrozumienie, czym są uczucia i emocje pojawiające się w umyśle (i ciele), możemy lepiej zrozumieć, czym jest szczęście oraz czym jest stres.

*To rozróżnienie i mocne powiązanie uczuć i emocji ze stanami fizjologicznymi zostało wprowadzone przez Antonio Damasio.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

świadomość

co to jest:

Świadomość (consciousness) to funkcja umysłu, która pojawia się w momencie, w którym się budzisz i znika w momencie, w którym zasypiasz i nie masz marzeń sennych. Świadomość to prosty fakt odczuwania, czucia, doświadczania wrażeń zmysłowych, myśli i emocji. Świadomość jest niezależna od zawartości, od które doświadczeń się w tej świadomości pojawiają. Świadomość istnieje zarówno na jawie jak i w snach, w stanach normalnych i psychodelicznych. Jest jak ekran komputera, na którym mogą pojawiać się różne słowa i obrazy, piękno i brzydota, ale który sam w sobie pozostaje od nich niezależny.  Świadomość to ta część doświadczenia, która wydaje się nieuchwytna, bezbarwna, bezsmakowa, bezemocjonalna, ale która decyduje o tym, że doświadczenie, doznanie w ogóle ma miejsce.

Świadomość jest niezależna od poczucia “ja”, od mentalnej historii na temat tego kim” ja” jest w danym momencie

Jeżeli świadomości nie ma, nie ma doświadczenia. Nieważne czy doświadczasz koloru zielonego, czy kwaśnego smaku cytryny, w obu przypadkach częścią tego doświadczenia musi być świadomość. Jeżeli jej nie ma trudno mówić o doświadczeniu.

Świadomość jest niezależna od poczucia “ja”, od mentalnej historii na temat tego kim” ja” jest w danym momencie. Jeżeli ktoś cierpi na całkowitą amnezję, nie mając pojęcia, kim jest, świadomość cały czas mu towarzyszy. Jeżeli ktoś cierpi na zaburzenia osobowości i w jednym momencie wydaje się jej, że jest taką osobą, a w drugiej, że inną, świadomość cały czas, niezmiennie odbija jej doświadczenia jak lustro. Jeżeli jesteś w piekle lub w niebie świadomość nadal tam jest. Jeżeli wydaje się tobie, że jesteś całym wszechświatem, lub że jesteś małym nieznaczącym, oderwanym od świata, smutnym, zagubionym człowiekiem świadomość niezmiennie i zawsze jest najbliżej ciebie. Świadomość to coś, czego nie widzisz, ale zarazem coś, co umożliwia tobie widzenie. Jeżeli coś nie posiada świadomości, to z punktu widzenia tego czegoś, to coś nie istnieje. Świadomość to najbliższa, najbardziej intymna część ciebie. Świadomość to coś, co powoduje, że w ogóle jest coś takiego jak bycie tobą.

Kategorie
hydraulika umysłu Święty Graal

w poszukiwaniu szczęścia

To czego tak naprawdę najbardziej pragniemy od życia to … szczęście. Chcemy czuć się dobrze z tym, co myślimy, czujemy, z tym co dzieje się dokoła nas. Chcemy czuć się spełnieni w naszych związkach, społecznych relacjach i funkcjach. Mówiąc krótko chcemy, żeby życie stało się idealne.

I tak płyniemy przez życie próbując różnych jego smaków, różnych doświadczeń. I z czasem, z niepokojem stwierdzamy, że ten stan idealny, doskonały zestaw warunków, który miałyby nam szczęście przynieść, nie pojawia się zbyt często.

Często nie jesteśmy w stanie nawet określić, co tak naprawdę uczyniłoby nas szczęśliwymi. Wiemy czego nie chcemy, jakie zdarzenia i sytuacje powodują cierpienie, ale to co może być źródłem szczęścia nie jest już tak oczywiste.

I nawet jeżeli w końcu uda nam się to zdefiniować, w momencie kiedy pojawią się wymarzone warunki, szczęście przychodzi jedynie na krótko. Za to czasami, paradoksalnie, gdy sytuacja wydaje się nie do zniesienia, niespodziewanie i znikąd w umyśle pojawia się uczucie spełnienia, radości i głębokiego sensu.

Czym więc jest szczęście? Zajrzyjmy do Wikipedii:

Szczęście jest emocją, spowodowaną doświadczeniami ocenianymi przez podmiot jako pozytywne.

Wikipedia

oraz

odczuwać szczęście oznacza:

(…) (trwałe) zadowolenie z życia połączone z pogodą ducha i optymizmem; ocena własnego życia jako udanego, wartościowego, sensownego

Wikipedia

Pomimo, że przytoczona definicja jest ogólnikowa zawiera w sobie dwa istotne elementy. Pierwszy z nich to stwierdzenie:

„szczęście jest emocją”

Drugi to wskazanie na czynniki wywołujące szczęście, powodujące pojawienie się tej emocji. A są nimi :

“doświadczenia oceniane przez podmiot jako pozytywne”

Czyli szczęście to emocja pojawiająca się w umyśle w chwili kiedy uzna on, że doświadczenia które mu się przytrafiają są pozytywne, są dla niego korzystne. 

Jednak już na początku naszych rozważań zauważyliśmy, że często nie jesteśmy w stanie określić rodzaju doświadczeń, które mogłyby wywołać emocję szczęścia. Do tego nawet w sytuacjach w których to co sobie zaplanowaliśmy zostało zrealizowane, szczęście często nadal się przed nami ukrywa. Wielu z nas znalazło się w sytuacji, kiedy byli przekonani, że wszystko dookoła jest po prostu idealne, czyli teoretycznie warunek pozytywnej oceny doświadczenia został spełniony, jednak emocja cały czas nie przychodziła.

I w wielu z nas prawdopodobnie pojawiło się w końcu pytanie: “Czy moja głowa jest zepsuta? Dlaczego nigdy nie jest zadowolona?”, a za tym pytaniem szła cała seria bolesnej samokrytyki.

Zanim jednak rzucimy się na nasze umysły z pięściami, spróbujmy lepiej zrozumieć czym są emocje.

Kategorie
horror człowieka na kanapie hydraulika umysłu

jak przekonać umysł, że myśl to hologram

Jak zauważyliśmy w naszych rozważaniach dotyczących wiary w myśl (czyli odczucia żywionego przez umysł, że myśl to coś realnego) elementem od którego zależny jest stopień tej wiary, jest poziom koncentracji uwagi na treści myśli.

Jeżeli zatem, siedząc wygodnie na kanapie, odczuwamy zmiany emocjonalne pojawiające się w naszych ciałach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że są one wynikiem reakcji na historie myślowe odgrywane w umyśle. Najprawdopodobniej uwaga została skoncentrowana na treści myśli do tego stopnia, że umysł zapomniał, w jakich warunkach znajduje się fizyczne ciało. W konsekwencji zaczął wierzyć, że myślowy świat jest światem realnym i zaczął przygotowywać ciało do odparcia niebezpieczeństw pojawiających się w tym świecie. Rozpoczął walkę z hologramami.

W jaki sposób przekonać umysł, że myślowe niebezpieczeństwo to tylko hologram? Najważniejsze to pokazać umysłowi, że fizyczne ciało nie znajduje się w niebezpieczeństwie. Jak? Oczywiście warto zacząć od intelektualnego rozpoznania tego faktu, jednak sam intelekt nie wystarczy. Umysł bowiem ma ograniczone zaufanie do intelektu. Wiedząc, że wiara w myśl zależy od stopnia uwagi, jaka jest na niej skoncentrowana, kluczowym elementem będzie zmniejszenie koncentracji na myśli i przeniesienie uwagi na warunki, w jakich znajduje się fizyczne ciało.

Najważniejsze to pokazać umysłowi, że fizyczne ciało nie znajduje się w niebezpieczeństwie

W jaki sposób zmniejszyć koncentrację umysłu na myśli? Istnieją dwa podstawowe sposoby. Jednym z nich jest przeniesienie uwagi na coś, co myślą nie jest (np. na doznania płynące z ciała) i utrzymywanie na tym uwagi przez dłuższy czas, do momentu, w którym myśl wygasa. Dzięki takiemu podejściu umysł powoli zaczyna zdawać sobie sprawę z faktu, że fizyczne ciało nie znajduje się w niebezpieczeństwie. Reakcje emocjonalne w ciele będące odpowiedzią na myślowe projekcje powoli wygasają. W efekcie stan emocjonalny staje się coraz bardziej przyjemny, w umyśle następuje coraz więcej otwarcia. Mogą pojawić się (pozornie bez przyczyny) takie stany jak głęboki spokój, radość i szczęście.

Drugim podejściem jest rozluźnienie uścisku koncentracji na myśli, pozwalając jej rozlać się na pozostałe zmysły. W tej technice nie tyle przenosimy uwagę „na siłę” z myśli na coś innego, ale niejako rozciągamy uwagę umysłu na większy obszar doświadczenia, które aktualnie zachodzi w świadomości organizmu. Dzięki temu umysł powoli zaczyna postrzegać procesy myślowe z właściwej perspektywy, czyli zdaje sobie sprawę, że wirtualne wydarzenia są mniej realne niż te dziejące się w świecie rzeczywistym. W wyniku tego ciało przestaje reagować napięciem emocjonalnym na wydarzenia prezentowane przez proces myślowy i podobnie jak w przypadku podejścia pierwszego w umyśle pojawiają się stany coraz głębszego spokoju i szczęścia.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

Doświadczenie

Doświadczenie to coś co jest odczuwane, doświadczane przez umysł, to coś czego umysł jest świadomy, lub raczej coś co znajduje się w świadomości umysłu. Doświadczeniem może być dźwięk, emocja, smak, wrażenie dotykowe, zapach, obraz, myśl. W tym samym momencie umysł doświadcza wrażeń na poziomie wszystkich zmysłów, włączając w to myśli i emocje. Uwaga umysłu może być skoncentrowana na pojedynczym doznaniu, np. na czytaniu tego tekstu, ale w świadomości umysłu znajdują się doświadczenia płynące ze wszystkich zmysłów.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

Ja

Ja jest to poczucie bycia centrum, bycia podmiotem, odbiorcą doświadczenia, bycia oddzielonym od reszty świata, wydzielonym z otaczającej rzeczywistości. Jest to stan umysłu, w którym pojawia się założenie, przekonanie, że za tymi wszystkimi procesami, które teraz zachodzą, takimi jak bycie świadomym, myślenie, czucie, podejmowanie decyzji, stoi jeden podmiot, sprawca, byt – Ja.

Poczucie Ja to bardziej mentalne odczucie, rodzaj emocji niż jedynie określona historia

Poczucie Ja może być związane z określoną historią, myślową projekcją, dotyczącą tego czym Ja jest. Np. Ja jest piekarzem urodzonym w takim, a nie innym mieście. Jednak poczucie Ja nadal istnieje, nawet kiedy ta historia znika lub przekształca się w inną. Np. we śnie Ja może być żabą i polować na smacznego pasikonika. Poczucie Ja to raczej mentalne odczucie, rodzaj emocji niż jedynie określona historia, która oczywiście może to poczucie intensyfikować. Czasami kiedy się budzisz, możesz mieć moment, w którym jeszcze nie pamiętasz, gdzie jesteś, kim jesteś, ale już masz wyraźne poczucie, że kimś jesteś. To poczucie bycia kimś, kimś oddzielonym od świata zewnętrznego, to właśnie jest Ja.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

teraz

Teraz to To co dzieje się w tym momencie, to czego umysł doświadcza w tej chwili. Na Teraz składają się wszystkie doznania zmysłowe, emocjonalne i mentalne, czyli wszystko to co widzisz, słyszysz, czujesz, smakujesz, wąchasz, myślisz w tym momencie. I w tym… i teraz… i w tym…

Każdy ruch myśli, każda zmiana koloru delikatnie modyfikuje Teraz. Zmienia wszechświat twojego doświadczenia. W skrócie, Teraz to całe twoje doświadczenie w tym momencie.

Teraz zawiera w sobie również obecne reakcje umysłu na doświadczenie. Jeżeli umysł opiera się doświadczeniu, w Teraźniejszości pojawi się napięcie, stres. Jeżeli umysł akceptuje, otwiera się na obecne doznania, w Teraz pojawia się szczęście, radość.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

umysł

Umysł to to, co jest świadome, co czuje, doświadcza i to, co podejmuje decyzje, w jaki sposób na to doświadczenie reagować. Umysł to to co ocenia, myśli, czuje. To to, co zarządza ciałem i wszystkimi jego stanami i to, co doświadcza wszystkich stanów ciała. To to, co tworzy mentalny obraz ciebie, mnie i świata dookoła. To to, co decyduje kiedy zasypiasz, jakie masz sny i czy w ogóle je masz. To to, co zmusza cię do wypicia kolejnej kawy, kiedy ty zdecydowałaś, że cztery już wystarczą. To to, co doświadcza, kieruje uwagą i decyduje. I to, co nieustannie tworzy, modyfikuje, przekształca, olbrzymią sieć przekonań na temat czym jest Ja, świat, w którym się znajduje i cele jego istnienia.

Jednak umysł to jedynie etykieta, słowo, które spina razem funkcje: świadomość (odczuwanie), intelekt, podejmowanie decyzji, ocena, percepcja. Mówienie o umyśle, że jest czymś, że jest rzeczą, może wprowadzać w błąd, ponieważ automatycznie zakładamy, że jest to swego rodzaju byt tak jak np. drzewo, który możemy gdzieś tam znaleźć. I wtedy zaczynamy szukać czegoś, co moglibyśmy zobaczyć, powąchać, dotknąć. A to rodzi dodatkowe napięcie.

Kategorie
hydraulika umysłu

błędne koło

jak pragnienie szczęścia zamyka nas w błędnym kole stresu i cierpienia

Pragniemy szczęścia, ale coraz bardziej pogrążamy się w smutku.

Nie czujemy się dobrze Teraz więc pragniemy znaleźć się gdzieś indziej, w innym momencie, innej chwili, tam… gdzie poczujemy się lepiej.

Dlatego opieramy się Teraz, walczymy z Teraz, chcemy je zmienić, zapomnieć…

…pragnienie wydostania się z tego momentu, momentu stresu i cierpienia staje się jeszcze większe, a wraz z nim rośnie sprzeciw przeciwko temu czego doświadczamy w Teraz…

To zwiększa napięcie w naszych umysłach, zmniejszając jeszcze bardziej poziom szczęścia, który w Teraz odczuwamy.

Nasze pragnienie wydostania się z tego momentu, momentu stresu i cierpienia staje się jeszcze większe, a wraz z nim rośnie sprzeciw, sprzeciw przeciwko temu czego doświadczamy w Teraz .

Powoli tracimy wiarę, wiarę w siebie, wiarę w to, że kiedykolwiek będziemy wolni od stresu.

Kategorie
hydraulika umysłu

umysł jest jak rzeka

Umysł jest jak rzeka, zawsze doskonała, idealnie zlewająca się z warunkami które ją otaczają. Świat wokół, wydarzenia, ciało, są korytem, korytem po którym spływa umysł. Umysł nie może działać źle, płynąć w złym kierunku. Każda reakcja, każdy ruch odpowiada idealnie jego uwarunkowaniu, strukturze koryta, strukturze wierzeń i przekonań w których się przejawia. Podobnie jak zwalone drzewo, czy skała zagradzająca drogę spływającej wodzie, zmuszając ją do zmiany kierunku, tak też ruch umysłu dopasowuje się i zmienia w zależności od sytuacji.  Jeżeli w umyśle pojawia się szczęście, to to jest dokładnie to, co w nim w tym momencie powinno się pojawić. Jeżeli w umyśle pojawia się smutek, to to dokładnie ten stan w którym umysł powinien się w takich warunkach znaleźć. Ciało jest sztucznie wydzielone z reszty natury, umysł jest sztucznie wydzielony z ciała. Choroba lub śmierć nie jest błędem ciała, jest jedynie stanem w jakim teraz ciało się znajduje. Podobnie złość czy strach nie są błędem umysłu. Są jedynie stanem w jakim się umysł znajduje.

Ale podobnie jak rzeka, która swoim ruchem nieustannie przekształca najtwardsze nawet skały znajdujące się w jej korycie, tak ruch umysłu nieustannie zmienia warunki przez które przepływa. I każda ta zmiana wpływa na i zmienia ruch umysłu. Każda zmiana myśli, każda zmiana emocji, przekształca sposób w jaki umysł się porusza, w jaki reaguje.

Kiedy czytasz te słowa, stają się one jednym z uwarunkowań wpływających na twój umysł. Reakcja która się w tobie pojawia, jest uwarunkowana zarówno całą struktura przekonań które twój umysł skonstruował, stanem twojego ciała, stanem twojego społeczeństwa, stanem całego otaczającego cię świata. Pod koniec tego zdania, twoje uwarunkowanie będzie minimalnie inne i twoja kolejna reakcja będzie delikatnie różniła się od poprzedniej. I każda reakcja i miła i ta bardzo nie miła, jest zawsze optymalna dla całej tej nieskończenie wielkiej struktury zwanej Życiem, dzianiem się.