Miesiąc: lipiec 2020

Kategorie
hydraulika umysłu

uczucie a emocja

świadome uczucia i nieświadome emocje

W języku potocznym, terminy emocje i uczucia używane są często jako zamienniki, okazuje się jednak, że z punktu widzenia neurobiologii behawioralnej opisują one dwa całkowicie różne zjawiska*. Zrozumienie różnicy pomiędzy tymi pojęciami przyda nam się w dalszej eksploracji napięcia psychicznego i szczęścia.

Czym są emocje

Emocja jest realizacją bardzo złożonego programu działań, który jest uruchamiany w organizmie w przypadku rozpoznania niebezpieczeństwa lub potencjalnej szansy w otoczeniu. Celem reakcji emocjonalnej jest jak najlepsze przygotowanie organizmu do stawienia czoła pojawiającemu się w otoczeniu niebezpieczeństwu lub wykorzystaniu zaistniałej szansy. 

Emocje odnoszą się więc do wszystkich możliwych stanów ciała, których celem jest przystosowanie organizmu do zmieniających się warunków zewnętrznych. Emocje są formą ruchu, ruchu, który przejawia się na zewnątrz (np. ruch mięśni twarzy w przypadku uśmiechu) oraz ruchu wewnątrz ciała, czyli zmiany w pracy narządów wewnętrznych (np. przyspieszone bicie serca, skurcz żołądka, przyspieszona praca jelit itp.). Ruch ten odbywa się również na poziomie molekularnym, na przykład w układzie hormonalnym (np. sekrecja noradrenaliny przez nadnercza podczas reakcji stresowej). 

“An emotion consists of a very well orchestrated set of alterations in the body that has, as a general purpose, making life more survivable by taking care of a danger, of taking care of an opportunity, either/or, or something in between. “

Antonio Damasio

Programy reakcji emocjonalnych są zapisane w DNA wszystkich gatunków i nie różnią się co do zasady pomiędzy różnymi osobami czy nawet osobnikami różnych gatunków. Emocja radości będzie bardzo zbliżona zarówno dla prehistorycznego jaskiniowca jak i współczesnego biznesmena. Będzie ona również co do zasady tożsama u psa, małpy oraz u człowieka.

Jednak emocje zachodzą poza świadomością organizmu. Jako zmiany stanów ciała, dzieją się na takim samym poziomie jak procesy trawienia czy praca układu krążenia.

Czym są uczucia

Uczucie to sposób, w jaki umysł odczuwa emocję, która pojawiła się w organizmie, w jaki odczuwa zmianę fizjologiczną. Uczucie to inaczej sposób, w jaki umysł odczuwa zmianę w pracy narządów wewnętrznych wywołanych reakcją emocjonalną.  Uczucie jest stanem mentalnym, zachodzącym świadomości organizmu.

Uczucie to inaczej sposób, w jaki umysł odczuwa zmianę w pracy narządów wewnętrznych wywołanych reakcją emocjonalną. 

Tak więc jeżeli odczuwamy strach, oznacza to, że w ciele wystąpiła reakcja emocjonalna, czyli pewna sekwencja zmian stanu narządów wewnętrznych, zmian wydzielania hormonów w układzie endokrynnym, wywołana rozpoznaniem przez organizm zagrożenia w otoczeniu.

Jeżeli odczuwamy pragnienie, oznacza to, że w ciele uruchomił się program mający na celu realizację określonego zachowania korzystnego z punktu widzenia gatunku. Napięcie związane z emocją pragnienia będzie utrzymywało się tak długo jak organizm będzie odczuwał możliwość działania powodującego wyładowanie napięcia.

Jeżeli odczuwamy spokój, oznacza to, że organizm działa w trybie neutralnym, ponieważ w danym momencie nie wykrywa czynników, które stanowiłyby zagrożenie dla jego funkcjonowania, ani nie też nie rozpoznaje szans, których wykorzystanie mogłoby korzystnie wpłynąć na jego obecny stan.

Organizm nieustannie skanuje swoje otoczenie w poszukiwaniu ewentualnych zagrożeń lub potencjalnych korzyści. Nieustannie też ocenia te doświadczenia z punktu widzenia swojego funkcjonowania i na bazie tej oceny podejmuje decyzje czy wywołać określoną reakcję emocjonalną, czy nie.

Organizm jest niesamowicie złożony i nieustannie doświadcza olbrzymiej ilości wrażeń. Z tej przyczyny programy emocjonalne są nieustannie uruchamiane, nachodząc na siebie i przeplatając. Spektrum stanów emocjonalnych jest bardzo szerokie. Na jednym końcu tego spektrum będą emocje związane ze stanami ciała, które jest rozluźnione i neutralne a na drugi emocje związane ze stanami ciała, które przygotowuje się do uniknięcia zagrożenia (czyli jest napięte), lub wykorzystania potencjalnej szansy (ponownie napięte).

Mając teraz lepsze zrozumienie, czym są uczucia i emocje pojawiające się w umyśle (i ciele), możemy lepiej zrozumieć, czym jest szczęście oraz czym jest stres.

*To rozróżnienie i mocne powiązanie uczuć i emocji ze stanami fizjologicznymi zostało wprowadzone przez Antonio Damasio.

Kategorie
hydraulika umysłu strojenie pojęciowe

świadomość

co to jest:

Świadomość (consciousness) to funkcja umysłu, która pojawia się w momencie, w którym się budzisz i znika w momencie, w którym zasypiasz i nie masz marzeń sennych. Świadomość to prosty fakt odczuwania, czucia, doświadczania wrażeń zmysłowych, myśli i emocji. Świadomość jest niezależna od zawartości, od które doświadczeń się w tej świadomości pojawiają. Świadomość istnieje zarówno na jawie jak i w snach, w stanach normalnych i psychodelicznych. Jest jak ekran komputera, na którym mogą pojawiać się różne słowa i obrazy, piękno i brzydota, ale który sam w sobie pozostaje od nich niezależny.  Świadomość to ta część doświadczenia, która wydaje się nieuchwytna, bezbarwna, bezsmakowa, bezemocjonalna, ale która decyduje o tym, że doświadczenie, doznanie w ogóle ma miejsce.

Świadomość jest niezależna od poczucia “ja”, od mentalnej historii na temat tego kim” ja” jest w danym momencie

Jeżeli świadomości nie ma, nie ma doświadczenia. Nieważne czy doświadczasz koloru zielonego, czy kwaśnego smaku cytryny, w obu przypadkach częścią tego doświadczenia musi być świadomość. Jeżeli jej nie ma trudno mówić o doświadczeniu.

Świadomość jest niezależna od poczucia “ja”, od mentalnej historii na temat tego kim” ja” jest w danym momencie. Jeżeli ktoś cierpi na całkowitą amnezję, nie mając pojęcia, kim jest, świadomość cały czas mu towarzyszy. Jeżeli ktoś cierpi na zaburzenia osobowości i w jednym momencie wydaje się jej, że jest taką osobą, a w drugiej, że inną, świadomość cały czas, niezmiennie odbija jej doświadczenia jak lustro. Jeżeli jesteś w piekle lub w niebie świadomość nadal tam jest. Jeżeli wydaje się tobie, że jesteś całym wszechświatem, lub że jesteś małym nieznaczącym, oderwanym od świata, smutnym, zagubionym człowiekiem świadomość niezmiennie i zawsze jest najbliżej ciebie. Świadomość to coś, czego nie widzisz, ale zarazem coś, co umożliwia tobie widzenie. Jeżeli coś nie posiada świadomości, to z punktu widzenia tego czegoś, to coś nie istnieje. Świadomość to najbliższa, najbardziej intymna część ciebie. Świadomość to coś, co powoduje, że w ogóle jest coś takiego jak bycie tobą.

Kategorie
hydraulika umysłu Święty Graal

w poszukiwaniu szczęścia

To czego tak naprawdę najbardziej pragniemy od życia to … szczęście. Chcemy czuć się dobrze z tym, co myślimy, czujemy, z tym co dzieje się dokoła nas. Chcemy czuć się spełnieni w naszych związkach, społecznych relacjach i funkcjach. Mówiąc krótko chcemy, żeby życie stało się idealne.

I tak płyniemy przez życie próbując różnych jego smaków, różnych doświadczeń. I z czasem, z niepokojem stwierdzamy, że ten stan idealny, doskonały zestaw warunków, który miałyby nam szczęście przynieść, nie pojawia się zbyt często.

Często nie jesteśmy w stanie nawet określić, co tak naprawdę uczyniłoby nas szczęśliwymi. Wiemy czego nie chcemy, jakie zdarzenia i sytuacje powodują cierpienie, ale to co może być źródłem szczęścia nie jest już tak oczywiste.

I nawet jeżeli w końcu uda nam się to zdefiniować, w momencie kiedy pojawią się wymarzone warunki, szczęście przychodzi jedynie na krótko. Za to czasami, paradoksalnie, gdy sytuacja wydaje się nie do zniesienia, niespodziewanie i znikąd w umyśle pojawia się uczucie spełnienia, radości i głębokiego sensu.

Czym więc jest szczęście? Zajrzyjmy do Wikipedii:

Szczęście jest emocją, spowodowaną doświadczeniami ocenianymi przez podmiot jako pozytywne.

Wikipedia

oraz

odczuwać szczęście oznacza:

(…) (trwałe) zadowolenie z życia połączone z pogodą ducha i optymizmem; ocena własnego życia jako udanego, wartościowego, sensownego

Wikipedia

Pomimo, że przytoczona definicja jest ogólnikowa zawiera w sobie dwa istotne elementy. Pierwszy z nich to stwierdzenie:

„szczęście jest emocją”

Drugi to wskazanie na czynniki wywołujące szczęście, powodujące pojawienie się tej emocji. A są nimi :

“doświadczenia oceniane przez podmiot jako pozytywne”

Czyli szczęście to emocja pojawiająca się w umyśle w chwili kiedy uzna on, że doświadczenia które mu się przytrafiają są pozytywne, są dla niego korzystne. 

Jednak już na początku naszych rozważań zauważyliśmy, że często nie jesteśmy w stanie określić rodzaju doświadczeń, które mogłyby wywołać emocję szczęścia. Do tego nawet w sytuacjach w których to co sobie zaplanowaliśmy zostało zrealizowane, szczęście często nadal się przed nami ukrywa. Wielu z nas znalazło się w sytuacji, kiedy byli przekonani, że wszystko dookoła jest po prostu idealne, czyli teoretycznie warunek pozytywnej oceny doświadczenia został spełniony, jednak emocja cały czas nie przychodziła.

I w wielu z nas prawdopodobnie pojawiło się w końcu pytanie: “Czy moja głowa jest zepsuta? Dlaczego nigdy nie jest zadowolona?”, a za tym pytaniem szła cała seria bolesnej samokrytyki.

Zanim jednak rzucimy się na nasze umysły z pięściami, spróbujmy lepiej zrozumieć czym są emocje.